چیدن برنامه هفتگی، در مهر و آبان، یکی از وقت‌گیرترین کارهای معاون آموزشی است. وقتی همه‌ی معلم‌ها همه‌ی روزها در مدرسه‌اند، کار سخت ولی شدنی است. اما با دبیران پروازی (معلمانی که فقط دو یا سه روز در هفته در مدرسه حضور دارند، معمولاً چون در چند مدرسه تدریس می‌کنند) مسئله چند برابر پیچیده می‌شود: همه‌ی ساعت‌های آن معلم باید در همان چند روز جا بگیرد.
مشکل اصلی کجاست؟
سه قید هم‌زمان باید رعایت شود: یک کلاس در یک زنگ فقط یک درس دارد، یک معلم در یک زنگ فقط در یک کلاس است، و هر معلم فقط در روزهای حضورش درس می‌دهد. وقتی دبیر پروازی ساعت‌های زیادی دارد، خانه‌های خالی او کم است و هر اشتباه کوچک، تداخل می‌سازد.
قدم‌به‌قدم: ترتیب درست چیدن
- روزها و زنگ‌ها را ثابت کنید. مثلاً شنبه تا چهارشنبه و شش زنگ در روز.
- روزهای حضور هر معلم را بنویسید و قبل از هر کاری بررسی کنید جمع ساعت‌های او از زنگ‌های روزهای حضورش بیشتر نباشد.
- اول سخت‌ترین‌ها را بچینید: معلم‌های کم‌روز و درس‌های پرساعت. معلم‌هایی که همه‌ی هفته هستند در آخر راحت جا می‌گیرند.
- درس‌های چندساعته را در هفته پخش کنید تا مثلاً ریاضی همه‌اش در یک روز جمع نشود.
- زنگ خالی وسط روز را کم کنید؛ هم برای دانش‌آموز و هم برای معلم خسته‌کننده است.
- در آخر، تداخل‌ها را یک‌بار دیگر بررسی کنید و برنامه‌ی هر کلاس و هر معلم را جدا تحویل بدهید.
اشتباه‌های رایج
- چیدن برنامه کلاس‌ها یکی‌یکی و بررسی نکردن برنامه معلم؛ تداخل معمولاً همین‌جا درمی‌آید.
- فراموش‌کردن روزهای غیبت معلم وقتی برنامه چند بار اصلاح می‌شود.
- جمع ساعت کلاس‌ها از زنگ‌های هفته بیشتر یا کمتر بودن؛ یعنی یا جای خالی می‌ماند یا برنامه جا نمی‌شود.
- نگذاشتن چند روز حضور برای معلمی که ساعت زیادی دارد.
سه سناریوی رایج و راه‌حل هر کدام
سناریو اول: معلم دوروزه با ساعت‌های زیاد
معلم زبان فقط یکشنبه و سه‌شنبه می‌آید و برای شش کلاس سه ساعت درس دارد (۱۸ ساعت). با ۵ زنگ در روز، دو روز فقط ۱۰ خانه دارد. هیچ چیدمانی این را جا نمی‌دهد. راه‌حل: یک روز دیگر برای او تعریف کنید، یا ساعت‌های چند کلاس را به معلم دیگری بسپارید. مهم این است که این را پیش از شروع به چیدن بفهمید، نه بعد از ساعت‌ها تلاش.
سناریو دوم: دو دبیر پروازی که روزهای حضورشان یکی است
وقتی دو معلم هر دو فقط شنبه و دوشنبه می‌آیند، کلاس‌ها در آن دو روز باید دو معلم را هم‌زمان در دو کلاس مختلف داشته باشند. اگر آن دو معلم درس‌های مهمی دارند، پیش از هر چیز ببینید آیا هر کلاس در آن روزها می‌تواند بین درس آن‌ها و بقیه‌ی درس‌ها تقسیم شود. گاهی تغییر یک روز حضور برای یکی از آن‌ها، گره را باز می‌کند.
سناریو سوم: روز آخر هفته که معلم‌های کم دارد
اگر پنجشنبه یا چهارشنبه روزی است که بیشتر معلم‌های پروازی در مدرسه نیستند، تعداد معلم‌های حاضر ممکن است از تعداد کلاس‌ها کمتر باشد. اگر کلاس‌ها همه‌ی زنگ‌های آن روز را دارند، برنامه جا نمی‌گیرد. در این حالت می‌توان زنگ‌های آن روز را کمتر کرد، یا یک معلم دیگر را برای آن روز حاضر دانست.
قاعده‌ی «اول گره‌ها»
در چیدن برنامه، همیشه کارهای سخت‌تر را اول انجام دهید. سخت‌ترین‌ها معمولاً این‌هاست:
- معلم‌هایی که کم‌ترین روز حضور را دارند.
- درس‌هایی که ساعت زیادی دارند و باید در هفته پخش شوند.
- معلم‌هایی که چند کلاس هم‌زمان دارند و بین‌شان زنگ خالی نباید بیفتد.
معلمی که همه‌ی هفته هست، آخر هر انعطافی دارد و هر خانه‌ی خالی را می‌تواند بگیرد. اگر او را اول بچینید، خانه‌های خوب را مصرف می‌کند و برای دبیر پروازی جایی نمی‌ماند.
چک‌لیست نهایی پیش از تحویل برنامه
- جمع ساعت هر کلاس دقیقاً برابر زنگ‌های هفته است.
- هیچ معلمی هم‌زمان در دو کلاس نیست.
- هیچ معلمی بیرون از روزهای حضورش درس ندارد.
- درس‌های چندساعته در یک روز جمع نشده‌اند.
- زنگ خالی وسط روز، برای کلاس‌ها و معلم‌ها کم است.
- برنامه‌ی هر کلاس و هر معلم جدا چاپ یا ارسال شده است.
در پایان هم یادتان باشد که بخشی از این کار «اجبار» نیست و «سلیقه» است: بعضی مدرسه‌ها ترجیح می‌دهند ریاضی زنگ اول باشد، بعضی دوست دارند ورزش آخر روز باشد. سلیقه‌ی خود را بعد از رعایت قیدهای سخت اعمال کنید، نه قبل از آن.
یک مثال عملی با عدد
فرض کنید مدرسه‌ای شش کلاس دارد، هفته شنبه تا چهارشنبه است و هر روز پنج زنگ. یعنی هر کلاس ۲۵ زنگ در هفته دارد. معلم ورزش فقط شنبه، دوشنبه و چهارشنبه می‌آید و برای هر شش کلاس دو ساعت درس دارد، یعنی ۱۲ ساعت. سه روز حضور، ۱۵ زنگ دارد؛ پس فقط سه خانه‌ی خالی برایش می‌ماند. هر درس دیگری که بخواهد به او اضافه شود، با شکست روبه‌رو است. این حساب ساده را پیش از چیدن برای هر معلم انجام دهید.
پیش از چیدن بدانید برنامه شدنی است یا نه
- جمع ساعت هر کلاس باید از «روزها × زنگ‌های هر روز» بیشتر نباشد.
- جمع ساعت هر معلم باید از «روزهای حضورش × زنگ‌های هر روز» بیشتر نباشد.
- ظرفیت هر روز را هم بسنجید. اگر کلاس‌ها تقریباً همه‌ی زنگ‌های هفته را پر می‌کنند، در هر روز تعداد معلم‌های حاضر باید به اندازه‌ی کلاس‌ها باشد. مثلاً اگر پنجشنبه شش کلاس همه‌ی پنج زنگ را دارند و فقط پنج معلم آن روز در مدرسه‌اند، برنامه هرگز کامل نمی‌شود، هرچقدر هم تلاش کنید.
ابزار ما این سه بررسی را پیش از چیدن انجام می‌دهد و علت را به زبان ساده می‌گوید.
سوالات متداول
اگر همه‌ی ساعت‌ها جا نگرفت چه کنم؟
معمولاً دو راه دارید: برای معلم پرکار یک روز حضور اضافه کنید، یا بخشی از ساعت‌های او را به معلم دیگری بسپارید. قبل از هر کار، علت دقیق را ببینید؛ گاهی مشکل از یک روز خاص است، نه از کل هفته.
دبیر پروازی را اول بچینیم یا آخر؟
اول. معلم‌هایی که همه‌ی هفته هستند انعطاف دارند و راحت جا می‌گیرند؛ معلم کم‌روز نه.
زنگ خالی معلم بین دو کلاس اشکال دارد؟
برای معلم پروازی معمولاً مشکل‌ساز است، چون روز حضورش را طولانی می‌کند. تا جایی که شدنی است ساعت‌های او را پشت‌سرهم بگذارید.
چیدن را به ابزار بسپارید
اگر نمی‌خواهید این کار را با کاغذ و مداد انجام دهید، برنامه‌ریز آنلاین هفتگی آموزش من همین قیدها را برای شما رعایت می‌کند: روزهای حضور هر معلم را می‌گیرد، هیچ معلمی را هم‌زمان در دو کلاس نمی‌گذارد، اگر چیزی شدنی نباشد دقیقاً می‌گوید چرا، و برنامه‌ی هر کلاس و هر معلم را به‌صورت PDF می‌دهد. رایگان است و اطلاعات شما به سرور فرستاده نمی‌شود.
برای ذخیره‌ی دائمی و نمایش برنامه در پنل دانش‌آموزان و معلم‌ها، برنامه‌ی هفتگی در پنل آموزش من را ببینید و ثبت‌نام رایگان کنید.
نظرها
هنوز نظری نیست؛ اولین نفر باشید.