نظرسنجی خوب کوتاه، مشخص و قابل اقدام است. اگر طولانی باشد کسی تا آخر نمی‌رود و اگر کلی باشد نمی‌دانید چه چیزی را درست کنید. این ده سوال را می‌توانید همین‌طور یا با کمی تغییر استفاده کنید. برای هر کدام یک مقیاس ساده (مثلاً خیلی کم تا خیلی زیاد) یا یک پاسخ کوتاه بگذارید.
سوال برای اولیا
- تا چه حد از اطلاع‌رسانی مدرسه درباره‌ی وضعیت تحصیلی فرزندتان راضی هستید؟
- وقتی سوالی دارید، تا چه اندازه به‌راحتی با معلم یا مدرسه ارتباط می‌گیرید؟
- تکلیف‌های فرزندتان از نظر حجم چطور است؟ (کم / مناسب / زیاد)
- کارنامه و گزارش‌ها تا چه حد برایتان روشن است؟
- مهم‌ترین چیزی که می‌خواهید مدرسه تا پایان ترم بهتر کند چیست؟
سوال برای دانش‌آموزان
- درس‌ها را چقدر قابل فهم می‌دانید؟
- وقتی چیزی را نفهمیده‌اید، چقدر راحت می‌توانید از معلم بپرسید؟
- بازخوردی که روی تکلیف‌هایتان می‌گیرید چقدر به شما کمک می‌کند؟
- در مدرسه تا چه حد احساس امنیت و احترام می‌کنید؟
- یک چیز که اگر عوض شود، مدرسه را برای شما بهتر می‌کند چیست؟
چند نکته برای نتیجه بهتر
- نظرسنجی را بیش از پنج تا هشت سوال نکنید.
- یک سوال باز بگذارید؛ بهترین ایده‌ها از آن‌جا می‌آید.
- نتیجه را به شرکت‌کنندگان برگردانید و بگویید چه چیزی تغییر می‌کند؛ این باعث می‌شود دفعه‌ی بعد جواب بدهند.
چرا نظرسنجی مدرسه اغلب شکست می‌خورد؟
بیشتر نظرسنجی‌های مدرسه‌ها سه مشکل دارند: خیلی طولانی‌اند، سوال‌هایشان کلی و مبهم است، و بعد از جمع‌آوری، هیچ اتفاقی نمی‌افتد. شرکت‌کننده که می‌بیند نظرش اثری نداشته، دفعه‌ی بعد پاسخ نمی‌دهد. نظرسنجی خوب، یک چرخه است: بپرسید، نتیجه را ببینید، اقدام کنید و اقدام را اعلام کنید.
چرخه‌ی چهار مرحله‌ای نظرسنجی
- هدف را روشن کنید. می‌خواهید چه چیزی را بفهمید؟ ارتباط، کیفیت تدریس یا محیط؟ یک نظرسنجی برای یک موضوع.
- سوال‌ها را کوتاه و مشخص بنویسید. هر سوال یک مفهوم.
- نتیجه را در مدت کوتاهی تحلیل کنید. نظرسنجی‌ای که یک ماه بعد دیده شود، دیگر کهنه است.
- اقدام و اعلام. «شما گفتید تکلیف زیاد است؛ ما سقف تکلیف هفتگی را تعیین کردیم.»
سوال‌های باز: گنجینه‌ی نظرسنجی
سوال‌های بسته (مقیاسی) راحت جمع‌بندی می‌شوند، ولی ایده‌های واقعی از سوال‌های باز می‌آیند. حتماً یکی دو سوال باز بگذارید، مثلاً: «اگر می‌توانستید یک چیز را در مدرسه عوض کنید، آن چه بود؟» برای تحلیل پاسخ‌های باز، آن‌ها را در چند دسته مرتب کنید (ارتباط، تکلیف، محیط، امنیت…) و ببینید کدام دسته بیشترین تکرار را دارد.
نظرسنجی از دانش‌آموزان: نکات حساس
- اگر ناشناس است، بگویید ناشناس است؛ دانش‌آموز اگر بترسد، صادقانه جواب نمی‌دهد.
- از واژه‌های ساده استفاده کنید و سوال‌ها را با سن دانش‌آموز تطبیق دهید.
- در مورد موضوع‌های حساس (امنیت، رفتار)، به نتیجه حساس باشید و فقط به افراد مسئول نشان دهید.
نظرسنجی از اولیا: نکات حساس
- زمان مناسب بپرسید؛ نه زمان امتحانات و نه وسط تعطیلات.
- درخواست را کوتاه و مؤدبانه بنویسید و بگویید چقدر طول می‌کشد (مثلاً «۳ دقیقه»).
- نتیجه را به اولیا برگردانید؛ حتی یک خلاصه‌ی کوتاه.
ایده برای نظرسنجی‌های موضوعی
علاوه بر نظرسنجی عمومی ترمی، می‌توان نظرسنجی‌های کوچک و مقطعی هم داشت: بعد از یک رویداد مدرسه، پس از اجرای یک روش آموزشی جدید، یا قبل از تغییر برنامه‌ی هفتگی. نظرسنجی‌های کوچک، سبک‌اند و نتیجه‌ی سریع‌تری می‌دهند.
نمونه‌ی متن دعوت به نظرسنجی
پیامی که نظرسنجی را همراهی می‌کند، تعیین‌کننده‌ی نرخ پاسخ است. نمونه‌ی خوب:
«اولیای گرامی، برای بهتر شدن مدرسه نظر شما برایمان مهم است. نظرسنجی کوتاه زیر کمتر از سه دقیقه وقت می‌گیرد. نتیجه‌ی آن را تا پایان ماه به شما اطلاع می‌دهیم و هر تغییری که انجام شود، همین‌جا گزارش خواهیم داد. سپاس از همراهی شما.»
این پیام سه چیز را روشن می‌کند: چرا، چقدر وقت و بعد از آن چه اتفاقی می‌افتد.
چه زمانی نظرسنجی نگیریم؟
- هفته‌ی امتحانات یا قبل از اعلام نتایج؛ پاسخ‌ها تحت‌تأثیر استرس خواهد بود.
- بلافاصله بعد از یک اتفاق ناخوشایند در مدرسه؛ ابتدا موضوع را حل کنید.
- زمانی که امکان اقدام روی نتیجه ندارید؛ نظرخواهی بدون اقدام، اعتماد را کم می‌کند.
یک نمونه سناریو
مدرسه‌ای در نظرسنجی ترم اول متوجه می‌شود که اولیا از «ارتباط با معلم» رضایت پایین دارند، ولی هیچ‌کدام از پاسخ‌های باز دلیل مشخصی نگفته است. مدیر در جلسه با معلم‌ها یک قرارداد ساده می‌گذارد: هر معلم تا ۴۸ ساعت به پیام‌های اولیا پاسخ می‌دهد. در نظرسنجی ترم دوم، رضایت از ارتباط بالا می‌رود. این چرخه، یعنی «بپرس، اقدام کن، دوباره بپرس»، ارزش واقعی نظرسنجی است. یک عدد خوب یا بد به‌تنهایی چیزی عوض نمی‌کند؛ تصمیمی که بر اساس آن گرفته می‌شود، عوض می‌کند.
چطور نتیجه را تفسیر کنیم؟
- اول به پاسخ‌های باز نگاه کنید. عددها می‌گویند «چقدر»؛ متن‌ها می‌گویند «چرا».
- به‌دنبال الگو باشید، نه یک نظر. اگر پنج نفر درباره‌ی یک موضوع نوشتند، جدی است؛ اگر یک نفر، شاید فقط یک تجربه‌ی بد بوده.
- کم‌ترین امتیازها را یکی‌یکی بررسی کنید و برای هرکدام یک اقدام مشخص بنویسید.
اشتباه‌های رایج در طراحی نظرسنجی
- سوال جهت‌دار: «آیا از کیفیت عالی تدریس راضی هستید؟» پاسخ را از قبل تعیین می‌کند. بنویسید: «از کیفیت تدریس تا چه حد راضی هستید؟»
- دو سوال در یک سوال: «آیا معلم‌ها مهربان و منظم هستند؟» اگر معلمی مهربان ولی نامنظم باشد، چه جواب بدهند؟
- نظرسنجی بی‌پایان: بیش از هشت سوال، نرخ پاسخ را پایین می‌آورد.
سوالات متداول
هر چند وقت یک‌بار نظرسنجی بگیریم؟
معمولاً ترمی یک‌بار کافی است؛ بیشتر از آن، خسته‌کننده است.
نظرسنجی را برای چه کسانی می‌شود ساخت؟
در فرم‌ساز آموزش من فرم را برای مدرسه، یک پایه یا یک کلاس می‌سازید و نتیجه یک‌جا در پنل دیده می‌شود.
چند سوال اضافه برای موضوع‌های خاص
- برای کلاس آنلاین: «کیفیت صدا و تصویر کلاس آنلاین چطور بود؟»
- برای برنامه‌ی هفتگی: «چینش زنگ‌ها (مثلاً فاصله‌ی بین درس‌ها) برای شما مناسب است؟»
- برای ارتباط با خانواده: «کدام راه ارتباط با مدرسه برای شما راحت‌تر است؟»
این سوال‌ها را بسته به موضوع روز مدرسه انتخاب کنید و هرگز نظرسنجی را از ده‌پانزده سوال بیشتر نکنید.
جمع‌بندی
نظرسنجی خوب کوتاه است، سوال‌های روشن دارد، بخشی برای نظر آزاد در نظر می‌گیرد و مهم‌تر از همه، به اقدام ختم می‌شود. اگر بعد از هر نظرسنجی حتی یک تغییر کوچک و قابل‌مشاهده انجام دهید و آن را اعلام کنید، دفعه‌ی بعد نرخ مشارکت بیشتر می‌شود و اولیا و دانش‌آموزان حس می‌کنند صدایشان شنیده می‌شود. این حس، یکی از ارزشمندترین دارایی‌های یک مدرسه است.
ساخت فرم و دیدن نتیجه
در فرم‌ساز و نظرسنجی آموزش من می‌توانید فرم را برای کل مدرسه، یک پایه یا یک کلاس بسازید و پاسخ‌ها را یک‌جا در پنل ببینید؛ بدون فرم کاغذی و پیگیری دستی. ثبت‌نام رایگان است.
نظرها
هنوز نظری نیست؛ اولین نفر باشید.